تبلیغات
ارزشیابی توصیفی - سنجش و عملکرد

ارزشیابی توصیفی

جمعه 22 بهمن 1389

سنجش و عملکرد

نویسنده: خالد سان احمدی   

سنجش عملکرد

     شامل روش هایی است که توسط آن فراگیران فرصت می یابند مهارتها  و شایستگی های آموخته خود را آشکار سازند و در حین آن نیز چیزهایی بیاموزند. این روشها مشتمل بر طراحی و اجرای آزمایش های علمی، نوشتن مطالب و مقالاتی که مستلزم بازاندیشی، بازسازی  است، تفسیر و استفاده از نقشه ها و  نمودارها، سرودن اشعار،  کارهای علمی و نمایشی، طراحی و اجرای مهارتهای ورزشی، شرکت در امتحانات و آزمونهای شفاهی و زبانی و ... که همه و همه نشانگر کاربردی،  واقعی و عملی سنجش عملکرد است.

     بنابراین سنجش عملکرد  یک دیدگاه، رویکرد و شیوه کلّی سنجش یادگیرنده است که از همه روش ها و ابزار موجود می تواند استفاده کند حتی از روش های مرسوم و معمول اندازه گیری مانند آزمونهای معلم ساخته، که  البته لازم به ذکر است که آنچه که این ابزارهای رایج و کّمی را از روش های کیفی نوین متمایز می سازد،  هدف و نحوه ی به کارگیری و استفاده از نتایج سنجش است. در ضمن عملکرد میتواند به شکل فردی یا گروهی سنجیده شود.

 

بهتر است قبل از اجرای سنجش عملکرد چند  سؤال از خود  بپرسیم:

1-  می خواهیم چه مفهوم، مهارت یا دانشی را  بیازماییم.( هدف )

2- فراگیران چه چیز باید بدانند. ( محتوا )

3- فراگیران در چه سطحی باید عملکرد مورد نظر را از خود نشان دهند. ( ملاک پذیرش عملکرد )

 

3 قسمت  اصلی آزمون های عملکردی:

1-  تکلیف  عمومی:  فعالیّتی  است که معلم طراحی می کند تا فراگیر درگیر شود.

2- برگه ارزشیابی: فراگیر  راه  حل،  شیوه کار، نقشه کار..... را روی برگه ارزشیابی منعکس  می کند.

3-  نمره گذاری: معلم با توجّه به هدفهای آزمون عملکردی که از قبل مشخص است معیار ارزشیابی را مشخص می کند.

     در پایان برای داشتن یک  ارزشیابی توصیفی مطلوب و مفید لازم است که اولاً معلمان با اهداف این ارزشیابی و ابزار آن و  نحوه ی انجام آن آشنا شوند و آن گاه اولیا را در جریان کار قرار دهند و سپس دانش آموزان را  توجیه کنند در این صورت است که همگی با هم با فکر و توان هم  می توانیم راه را تا پایان ادامه دهیم و به نتیجه مطلوب برسیم.

 

تعریف آزمون های عملکردی:

·        آزمون های عملی در هم تنیده ای که با استفاده از ابزار و وسایل، دانش عملی و محتوایی دانش آموزان، توانایی آنان در بکار گیری دانش فراگرفته شده برای استدلال کردن و حل مسئله ی مورد سنجش که در بر گیرندۀ داوری و قضاوت، در مورد بازده یا عملی است.                                              

  • آزمون های عملكردی با مهارت سر و كار دارند مهارت در استفاده از فرآیندها و شیوه های اجرایی و نیز مهارت در تولید فرآورده ها برای مثال دروس علوم با مهارتهای آزمایشگاهی، دروس ریاضی با مهارتهای حل مساله، دروس فارسی و زبان انگلیسی با مهارتهای بر قرار كردن ارتباط.
  • آزمون های عملكردی ابزاری هستند كه بعنوان مكمل آزمون های كتبی می توانند معلمان را در بهتر سنجیدن میزان توفیق یادگیرندگان در رسیدن به هدفهای متنوع تحصیلی یاری دهند.

 

هدفهای آموزش و یادگیری را می توان به دو بخش زیر تقسیم كرد:

—                     هدفهای كه به دانستن در باره امور مربوط می شوند: مثلاً‌میكروسكوپ برای مطالعه جانداران كوچكی كه با چشم غیر مسلح مشاهده نمی شوند به كار می رود .

—                     هدفهایی كه به دانستن نحوه انجام دادن یا كاری مربوط می شوند. ( مثلاً‌ كار كردن با میكروسكوپ ) آن دسته از وسایل اندازه گیری كه می كوشند تا بسنجند كه چگونه می توان كاری را انجام دهد غالباً ‌آزمون های عملكردی نام دارند و آن دسته از وسایل اندازه گیری كه می كوشند تا دامنه و صحت دانش شخص را بسنجند معمولاً‌ آزمون های كتبی نامیده می شوند.

 

ملاك یا معیار عملكرد در هدفهای عملكردی

الف) با توجه دقت به عملكرد: مثلا ً‌با استفاده از یك دماسنج، دما را تا دهم درجه اندازه گیری كند.

ب) با توجه به سرعت عملكرد: مثلاً ‌با در اختیار داشتن وسایل لازم در پانزده دقیقه عیب یك رادیو را تشخیص دهد.

پ) با توجه به توالی درست مراحل: مثلاً‌ در آزمایشگاه یك میكروسکوپ را با رعایت مراحل درست تنظیم كند.

ت) با توجه به مهارت عملكرد: مثلاً‌ با دردست داشتن اره یک قطعه چوب را با مهارت اره كند.

ث) با توجه به رعایت ایمنی: ‌مثلاً ‌اتومبیلی را ‌بودن زیر پا گذاشتن هیچ یك از مقررات ایمنی رانندگی براند.

 

فرآیند در مقایسه با فرآورده

—                     آزمون های عملكردی با فرآیند، ‌فرآورده و یا تركیبی از این دو سرو كار دارند. ماهیت عملكرد مورد سنجش مشخص می سازد كه تأكید بر چه قسمتی باید باشد بعضی از عملكرد ها به محصولات یا فرآورده های ملموس و عینی نمی انجامد مانند كار با وسایل آزمایشگاهی، ‌سخنرانی كردن، ‌نواختن آلات موسیقی. 

—                     در بعضی زمینه های عملكردی دیگر،‌ محصول یا فراورده مورد تأکید است و توجه چندانی به فرایند یا شیوه اجرا نمی شود؛ مانند ارزشیابی از یك مقاله تحقیقی.

—                     در بسیاری از موارد هم فرآیند و هم فرآورده هر دو به عنوان جنبه های مهم عملكرد سنجش می شوند؛ برای مثال مهارت در عیب یابی و تعمیر یك تلویزیون یا اتومبیل.

 

انواع آزمونهای عملكردی:

v      آزمون عملکرد کتبی: این آزمون عمدتاً بر کاربرد آموخته ها در موقعیّت های عملی تأکید دارد.

v      آزمون عملکرد شناسایی: در این روش فراگیر از طریق شناسایی عیب و اشکال وسیله، توانایی و مهارت عملی خود را آشکار می سازد.

v      سنجش عملکرد در موقعیّت های شبیه سازی شده: در این آزمون از فراگیر خواسته  می شود  تا در یک موقعیّت شبیه سازی شده یا خیالی، همان اعمالی را انجام دهد که در موقعیّت های واقعی، ضروری اند؛ مثلاً تنفس مصنوعی که در این موارد با تهیه یک آزمون کتبی عملکردی از نوع  سیاهه یا چک لیست، فهرست وارسی، مقیاس درجه بندی، فرد ارزیاب می تواند به سنجش فرآیند بروز عملکرد اقدام نماید.

v      آزمون عملکردی نمونه کار: شبیه ترین روش بر موقعیّت واقعی در زندگی طبیعی افراد، روش نمونه کار است. در روش  نمونه ی کار که نزدیک ترین روش سنجش به عملکرد  واقعی است فراگیر در محیط  طبیعی سنجش می شود؛ مثل آزمون رانندگی اتومبیل در محیط واقعی یا ساخت مکعب با  ابعاد معین و  با ابزاری که در دست دارند. 

نكته مهم: در این تقسیم بندی آزمون نوع اول یعنی آزمون كتبی عملكردی بیشترین فاصله را از عملكرد در زندگی واقعی دارد ولی آخرین نوع آزمون یعنی نمونه كار كمترین فاصله را از عملكرد در زندگی واقعی دارد روشهای چهار گانه بالا را هم می توان جداگانه به کار بست و هم با یكدیگر مورد استفاده قرار دارد.

 

آزمون كتبی عملكردی:

—                     این آزمون عمدتا بر كاربرد آموخته ها در موقعیت های عملی یا شبیه سازی تاكید دارد؛ مثلا از دانش آموز خواسته می شود كه یك داستان كوتاه بنویسید یا اَشكال را نامگذاری كند یا نتایج حاصل از یك آزمایش را بنویسد و یا احساسات خود را با جملات زیبا و رسا بیان كند.

 

آزمون شناسایی

—                     زمانی كه از دانش آموز می خواهید اِشكال مداری را كه لامپ آن روشن نمی شود پیدا كند، وسایل و مراحل انجام یك آزمایش علوم تجربی را مشخص كند یا تلفظ درست یك كلمه در هدیه های آسمانی یا روش درست حل یك مسئله ی ریاضی را تشخیص دهد، به واقع دانش آموز را در معرض آزمون عملكردی از نوع آزمون شناسایی قرار داده اید.

 

انجام عملكرد در موقیت های شبیه سازی شده

—                     در آزمون شبیه سازی یا انجام عملكرد در موقعیت های شبیه سازی شده از یاد گیرنده خواسته می شود تا در یك موقعیت شبیه سازی شده یا مصنوعی یا خیالی همان اعمالی را انجام دهد كه در موقعیت های واقعی ضروری هستند، برای نمونه در تربیت بدنی، ‌ضربه زدن به یك توپ خیالی ‌یا انجام حركات مختلف شنا در بیرون از آب از این نوع آزمون اند. كاربرد این عملكرد بیشتر برای آموزش مهارتهای مختلف مانند دوچرخه رانی مورد استفاده قرار می گیرد.

 

نمونه كار:

    در روش نمونه ی كار كه نزدیك ترین روش سنجش به عملكرد واقعی است، فراگیر در محیط طبیعی سنجش می شود. برای مثال، دوچرخه رانی در شرایط واقعی یا در محیط های آموزشی، آزمون دقت دانش آموز در كار با وسایل آزمایشگاهی، در درس هدیه های آسمانی وقتی دانش آموزان در عمل متنی را با زبان خود بازگو كند و در درس ریاضی وقتی از دانش آموزان خواسته می شود با ابزاری كه در اختیار دارند یك مكعب با ابعاد معینی بسازند، از انواع آزمون ها است.

 

نحوۀ اجرای آزمون عملکردی     

—                     پاسخ گزین 

—                     پاسخ نگار

—                     انجام یک فعالیت

—                     تهیۀ یک وسیله

 

روش های آزمون عملکردی       

—                     مشاهده در مو قعیت های طبیعی

—                     انجام آزمایش

—                     اجرای پروژه

—                     پوشۀ کار

—                     ایفای نقش

—                     نمایش دادن

 

آزمونهای عملكردی چگونه طراحی می شوند؟

برای طراحی آزمون های عملكردی در هر درس یا هر موضوع درسی، ابتدا جدول مشخصات درس یا شناسنامه و هدف های درس را تهیه كنید. اندازه گیری هدف های قابل اندازه گیری یا آزمون های سنتی را به عهده ی همان آزمون بگذارید. هدف هایی را كه سنجش آن ها به آزمون های عملكردی نیاز دارد؛ مثل مهارت، كاربرد ابزار، توجه به مسائل ایمنی، توانایی انجام فعالیت در مدت زمان معین و با دقتی معین و ... مشخص كنید و برای آنها ابزار سنجش مناسبی طراحی كنید.

آمار وبلاگ

  • کل بازدید :
  • بازدید امروز :
  • بازدید دیروز :
  • بازدید این ماه :
  • بازدید ماه قبل :
  • تعداد نویسندگان :
  • تعداد کل پست ها :
  • آخرین بازدید :
  • آخرین بروز رسانی :

ساعت فلش

سخن روز